Proefnotitie | KopRuimte

Bij de ontwikkeling van mijn eerste alcoholarm bier, was ik vastbesloten om eerst goed onderzoek te doen en daarna pas tot actie over te gaan. In mijn eerdere artikelen over de achtergronden van alcoholvrij brouwen heb ik een poging gedaan om de beschikbare informatie te stroomlijnen. De uitkomst was duidelijk: het moest koud maischen worden met een speciale gist. Mijn eerste poging zou direct een schot in de roos zijn. Dat het allemaal niet zo eenvoudig is, bleek al vrij snel toen tijdens het maischen een zwarte koek op de bodem werd gevormd en er een verkoolde lucht uit de pan omhoog kwam. Laten we proeven, wellicht kunnen we er van leren! 

Het bier heeft een mooie oranje- gelige kleur met een redelijk dikke, witte schuimkraag. Het bier is helder en er is voldoende koolzuur aanwezig vanwege het koud afvullen met een Beergun. 

In de geur is een aangebrand aroma aanwezig die het licht moutige van het bier wat wegdrukt. Van de hop is weinig te ruiken. 

De smaak is minder aangebrand dan de geur en hier is een licht moutige smaak en een 'bierig' gistkarakter te proeven. De invloed van de gist is minimaal en niet fruitig of zelfs Belgisch. De hop was de Huel Melon en deze geeft een (heel) licht fruitig hoparoma. Het bier is zeer dun en waterig. Het lijkt niet op andere commercieel verkrijgbare alcoholarme bieren. Het mist de zoete component en is niet vol genoeg. 

Dit bier is, afgezien van het aangebrande, niet voldoende gelukt om meteen met deze methode verder te gaan. Achteraf gezien heb ik wellicht wat last gehad van wat tunnelvisie, waar het koud maischen als mooiste methode de voorkeur had. In mijn perceptie was het heet maischen met optioneel een gewone of maltose-deficiente gist inmiddels een verouderde aanpak. In dit artikel ga ik uitzoeken of dat ook het geval is. 

Proefnotitie | Kill Your Darlings Witbier

Bij de 'ontwikkeling' van mijn tarwebier met o.a. honing en kokos is de Kill Your Darlings een tweede versie. In vergelijk met de eerste is er aan de moutstort gesleuteld, een andere gist gebruikt en de dichtheid is sterk verlaagd. In feite is er een compleet ander bier ontstaan. De eerste gist was een Weizengist, de gist voor dit bier is eentje voor witbier. En dat scheelt enorm. Al die aanpassingen aan mout en hop worden daarmee helaas niet meer te volgen. Om een lang verhaal kort te maken: de Kill Your Darling is een typisch witbier met zijn fenolische gistkarakter en lichte zurigheid.

In de geur is er vooral een fris witbiergistkarakter aanwezig. Deze is fris en fenolisch. Van de bijzondere ingrediënten is hier niets te ruiken. 

Ook in de smaak proef ik niets afwijkends, op een goede manier. De gist overheerst hiervoor te veel. De hoeveelheden honing en kokos waren ook laag. Ook om te bepalen of dit nog te proeven is. Niet dus. De gist is een goede doorvergister en het bier doet ook wat dun en droog aan. Dit wordt mede bepaald door de lage begindichtheid natuurlijk. Het bier is niet bitter en niet hoppig. 

De conclusie is dat dit niet de weg is naar een bier waar ik tevreden over ben. Voor de volgende versie zal toch weer de BW-20 weizengist worden gebruikt en de hoeveelheden kokos en wellicht de honing worden verhoogd. Honingsmaak is lastig en ook een duur ingrediënt, dus wellicht gaat die eruit. 

Dit bier heeft een toepasselijke naam en ironisch genoeg zal dit schatje wel het veld moeten ruimen voor een andere aanpak. 

Proefnotitie King Kong

De gloeilamp is volgens veel schoolboeken uitgevonden door Thomas Edison. In werkelijkheid was er eerst iemand die een koolstofdraad kon laten gloeien. Daarna kon een ander een platinadraad iets langer brandend houden. Maar dan nog: na enkele seconden brandde de draad door. Vervolgens kwam er iemand op het briljante idee om er een vacuümbol omheen te zetten, waardoor de lamp veel langer bleef branden. Nog weer iemand anders kwam daarna op het idee om in het bolletje Argon-gas te doen, wat de levensduur van de lamp verlengde en het licht feller maakte. Die Edison deed eigenlijk 1 ding heel goed: hij bundelde ideeën en maakte er een commercieel verhaal van. De King Kong is voor mij een eerste aanzet die je kunt vergelijken met het laten opbranden van een koolstofdraadje. Elke goede uitvinding begint met een Eureka-idee en dan begint het lange slijpen en verder fijnslijpen. 

Om uw geheugen nog even op te frissen: in dit bier zijn alleen caramouten gebruikt, wat voor heel veel melanoidinen, dextrines en donkere smaken zorgt. De enorme zoetheid, plak en intense smaken zijn door middel van een makkelijk vergistbare suikerbron weer gebalanceerd. 

In de uitwerking is er vervolgens alle caramout uit de voorraad in de maischketel gegaan. Natuurlijk was er wel nagedacht om niet alleen maar mouten in de range van 100+ EBC te gebruiken, maar feitelijk was er geen echte keuze. Met de aanwezige mouten is e er een bier ontstaan met een prachtige donkerbruine kleur en een bruine kraag. De geur is natuurlijk heel moutig en zoet en doet denken aan donkerbruin brood, caramel en Turkse tabak. Niet onaangenaam. 

Bij de eerste slok overheerst een wat scherpe moutbitterheid, die in mijn ogen ook wat zuur overkomt. Een beetje zoals melasse, dus geen infectie. De smaak is zoals verwacht ook intens moutig en smaakt, hoe kan het ook anders, naar een verse cara- 120EBC mout. Omdat er best wel wat donkere caramout in zit, is er ook een geroosterd randje. Het mondgevoel is wel dik en stevig, maar niet op het niveau van een imperial stout. Na een aantal slokken went de scherpe moutsmaak en lijkt het bier toch wel goed te gaan smaken. Desondanks is het bier niet in balans en zal er toch wat moeten worden gesleuteld aan de verdeling van de mouten. 

Voor mij overstijgt mijn versie niet het niveau van het Eurekamoment. Het is een eerste schot op het dartbord en geenszins is er in de roos geschoten. Dit bier is misschien geen duurzame gloeilamp, de potentie is er wel. Voor een donker zwaar bier waar zoetheid en mout de boventoon voeren, kan dit zeker een manier zijn om deze eigenschappen te sturen. Voor een volgende keer meer lichtere moutsoorten gebruiken.

Proefnotitie Aardappelbier

Bier met aardappel, het klinkt als een noodoplossing. Alsof de mout op was en er toch iets van extra zetmeel bijgehaald moest worden, de graanschuren leeg en de zak met aardappels kwam er het dichtst bij. Maar niets is minder waar, de aardappel is een waardevolle aanvulling voor de smaak van bier. In theorie een smakeloze en goedkope bron van zetmeel, maar in de praktijk levert de pieper smaak en een verre uitvergisting. 

Bij het inschenken van het bier is er een kristalhelder bier te zien met een flinke, witte schuimkraag. Deze zakt redelijk snel in. De kleur is geel-oranje en heeft het typische blond of tripeluiterlijk. 

De geur is vrij hoppig. De gebruikte Elixirhop is afkomstig uit Frankrijk en biedt volgens de omschrijving tropisch fruit (sinaasappelen, mandarijnen), aangevuld met complexe aroma's van bloemen, sandelhout en citrus. En alhoewel dat erg fris en fruitig klinkt, valt dat in de praktijk een beetje tegen. In ieder geval niet zoals de typische Amerikaanse fruitige hopsoorten. Er zijn in dit bier ook niet enorme vrachten hop in gegaan. We ruiken wel wat citrus en hout, maar het echte fris uitnodigende ontbreekt. 

De smaak is kruidig en ook wat fruitig, waarvan het fruitige grotendeels bij de gist vandaan komt. De hop geeft een wat muffige sensatie van een niet verse sinaasappel. Het is natuurlijk lastig te vatten waar het smaakeffect van de hop ophoudt, en die van de aardappel begint, maar vast staat wel dat het bier in de mond een zoetige en bloemige indruk geeft. Na het doorslikken blijft er echter een uitdrogend gevoel op de tong achter, met ook weinig nasmaak. De vergistbaarheid van de aardappel is dus wel prima. Er is daarnaast een bloemige smaak aanwezig die lijkt op de smaak van het vorige aardappelbier. 

In het eindoordeel krijgt dit bier helaas een magere 6+, het droge mondgevoel en gebrek aan na-ijlende nasmaak doen af aan de smaakbeleving. De bijdrage van het bloemige van de aardappel in de smaak zijn echter wel erg interessant. Wellicht voor een volgende keer een andere aardappel proberen. 

Proefnotitie | Fermentor Pils

Met ons brouwclubje hebben we geprobeerd een pils te brouwen. De aanpak bestond uit het MASH-principe en mijn versie had pilsmout en mais en Hallertau
Mittelfruh als ingrediënten. Tijdens het proeven bleek er eigenlijk geen enkel pils echt op een pils te lijken. De ene was te bitter, de ander te zoet en weer een ander te fruitig. Die van mij smaakte naar bananen, van die snoepbanaantjes dan. In geen enkel bier was er sprake van brouwfouten. In de discussie die ontstond en met een versgetapte Heineken ernaast, kwamen we erachter dat het bij pils draait om subtiliteit. In een goed pils is een lichte moutsmaak aanwezig, een lichte hopsmaak en bitter, het glijdt naar binnen en daarna heb je direct weer zin in een nieuwe slok. Geniaal in al zijn eenvoud. 

Een aantal weken later probeerde ik nogmaals mijn pils en de bananen waren netjes opgeruimd. Nog steeds is er iets te veel moutigheid en het bier is eigenlijk iets te bitter. Ook schijnt er iets van gistigheid doorheen. Het uiterlijk is wel erg netjes, met een strogele kleur en net, wit schuim. De laatste tijd hebben de bieren wat vaker last van extra koolzuur na het bottelen en dat belemmert de doordrinkbaarheid. 

Mijn bier is voor een pils redelijk gelukt. De subtiele balans van een 'echt' pils heeft de mijne zeker niet, maar het is wel een licht bier en het drinkt lekker weg. Ik ben redelijk tevreden!

Proefnotitie Kriek - Bier voor korfballers?

Je verwacht het niet, maar mensen die op korfbal zitten blijken bovengemiddeld veel te zuipen. Ik kan deze informatie niet persoonlijk controleren, omdat ik niemand ken die deze sport beoefend. Het is voor mij net zo'n blinde vlek als bijvoorbeeld tafeltennis of badminton. Tegenwoordig sterft er veel uit, dus ergens kan ik me ook voorstellen dat deze sporten gewoon ophouden te bestaan door een gebrek aan deelnemers. 

Het nieuwsbericht over het drinkgedrag van deze primitieve basketballers bracht een serie van gedachten in mijn hoofd. Stel dat de gemiddelde zesjesdraaier inderdaad veel drank nuttigt, dan zou dat mijn perfecte doelgroep zijn. Hierbij ga ik er wel vanuit dat het dan niet veel uitmaakt of het brouwsel een beetje te zuipen is of niet. Ik schat in dat dit soort mensen niet heel veel smaak hebben. 

Natuurlijk is dit puur gebaseerd op vooroordelen en stereotypering, dus om deze
informatie te controleren, heb ik in het telefoonboek de dichtstbijzijnde vereniging opgezocht en ik kreeg een vriendelijke man aan de lijn. Roland was zijn naam. Afgaand op zijn naam en stem zag ik het geblokte overhemd met korte mouwen en zijn sandalen voor me. Op de vraag of ik sprak met iemand die een gewoontedrinker is, bleek hij niet te begrijpen waar ik het over had. Mijn volgende vraag betrof de mogelijkheden tot het gemengd douchen na de wedstrijd en toen hoorde ik alle lust om het gesprek voort te zetten uit het lichaam van Roland treden. Vreemd genoeg was een eventueel lidmaatschap ook geen optie meer en werd de verbinding verbroken. 

En dat is jammer, want deze kriek die we met z'n allen hebben gebrouwen zou een perfect bier zijn voor Roland. Hij zal niet proeven dat hier heel veel moeite in zit, dat er gelagerd is op een eiken vat, er hier 9 maanden geduld voor nodig was en dat er zakken met kersen ingegaan zijn. Hij zal een slok nemen en de subtiele geur van kersen, melkzuur, Brett en hout waarderen. Wel op zijn eigen manier, niet te uitbundig, met de ogen open, een klein knikje, meer zal het niet zijn. Hij zal zijn telefoon erbij pakken om de bierstijl kriek eens te bestuderen. Want Roland houd graag van dingen die zijn zoals ze horen. Op zijn kleine scherm leest hij dat wat hij ruikt en proeft precies is zoals het hoort te zijn. Dit is geen commerciële kriek, want die zijn zoet, dit is een authentieke droge en zure kriek, die niet voor iedereen is. Geen bier voor de vrouw van Roland, volgens Roland zelf. 'Al zuur genoeg', zal hij mompelen zo in zijn eentje aan de keukentafel. Na de laatste slok kijkt Roland glazig naar het lege glas. 'Mooie roze kleur en het schuim was ook prima, ook niets op aan te merken', zal hij denken. Hij zal wensen dat er meer flessen anoniem gedoneerd waren aan de korfbalvereniging. Volgende keer beter Roland, dan kunnen we meteen mijn lidmaatschap nog eens bespreken. 

Proefnotitie Akkumulator Saison

Het is maar goed dat ik geen commerciële bierbrouwer ben. Dit bier stond ergens verscholen in de kast en was hem, of haar natuurlijk, al bijna vergeten. Na 1 maand op fles had ik al eens een paar flessen geopend en toen bleek er nagenoeg geen koolzuur op te zitten. Dus toen maar in een doos in de kast gezet en vergeten.

Het bier was een voortzetting van het recept van de Prometea Saison, waarbij er vergist is met een saisongist en met daarna een wilde gist. Gecombineerd met wat mooie hopsoorten was dit eerste bier een prachtig artisinaal, met een subtiele Brettsmaak en beheerst grapefruithopsmaak van de Comethop. 

Dit bier wat nu voor me staat is weer een stap terug in de evolutie, want er zijn alleen Europese hoppen gebruikt.  In vergelijking is dit een minder geslaagd bier, het is minder complex en meer een straight up farmhouse ale. In België zou dit gewoon een saison zijn. 

Het bier heeft nog steeds (iets) te weinig koolzuur. De kleur in het echt (niet zoals op de foto) is bijna lichtgevend geel en het bier is helder. In de geur is er vooral de Brett, wat stro en misschien wat licht-zwavelige pilsmout aanwezig. 

De smaak ademt ook in alles wilde gist, Brett die doet denken aan kurk, muffigheid, maar ook meloen en leer. De nobele hoppen doen wat zij moeten doen en zijn grassig en kruidig, misschien met wat mint. De bitterheid ontwikkelt zich naarmate het volume in het glas daalt. Bij doordrinken is er een lichte zurigheid aanwezig en is het bier een echte saison. Eigenlijk in alles een klassiek voorbeeld van een droge saison met een prettige hoppigheid. 

Alhoewel dit volgens alle regels een echte saison is, was de vorige versie met een wat uitgesprokener smaak een lekkerder bier. Het droge van de gist en de subtiele Brettsmaken zorgen ervoor dat een fruitige hop nog beter tot uitdrukking komen. Een volgende keer zal ik kiezen voor Amarillo, Citra of Simcoe hop. Soms is het een stap achteruit en eentje vooruit!

Proefnotitie: Smokey Porter

De  Smokey Porter is een kloon van de Kromme Haring's Barracuda of Smokey. Met de informatie van de brouwer zelf was het niet moeilijk om een recept klaar te zetten. Of dit ook gelukt is, kun je lezen in onderstaand artikel. 

De kleur is in ieder geval goed, erg donker en ondoorzichtig. Voor het mooie is er iets te veel koolzuur aanwezig, de schuimkraag bouwt iets te hard op en te snel omhoog in het glas. Het schuim is overigens wel mooi donker gekleurd.

Met het gegeven dat er een flink aandeel rookmout in dit bier zit, valt de rookgeur nog heel erg mee. Er is wel een prettige rookgeur waarneembaar, maar niet van het niveau van zo'n Duits rookbier a la Bamberg. Verder is in de geur de gebrande mout aanwezig, die koffie -en chocoladegeuren geven. 

In de eerste slok valt het koolzuurgehalte nog wel op. Een meer beheerste hoeveelheid prik had meer volgens stijl geweest. Ook zijn commerciële voorbeelden van de stijl, smoked porter, toch ook vaak zoeter. Het bier is best wel zoet, maar niet siropig zoals bepaalde pastry bieren (gelukkig!).  Alles bij elkaar genomen, is dit bier goed gelukt. Niet te moutzurig, beheerst rokerig en voldoende hop om dit alles te ondersteunen.

Tijdens het brouwen is er flink gestuurd op pH. Zoals je misschien weet geven donkere, gebrande mouten een flinke verlaging van de pH. Om dit te compenseren is er een aantal mespuntjes 'lime' gebruikt. Dit is feitelijk calciumhydroxide, een vrij sterke base. En dus een goede manier om pH naar boven bij te stellen. 

Maar lijkt-ie nou of niet, hoor ik je denken. Het antwoord is 80%. Wel de intensiteit van de rook en roast. Niet de zoetere indruk en balans. Vroeger op school was ik blij met een 8, nu had ik meer van mezelf verwacht. Volgende keer beter!

Proefnotitie | Kralicek Czech Pils

Hierbij de proefnotitie van het Tsjechisch Pils, Kralicek. De naam is Tsjechisch voor Konijntje en zo wollig en zacht als zo'n beestje is, zo is dit bier ook (mits juist behandeld, maar dat is met een konijn ook zo)

Het bier heeft iets te veel koolzuur waardoor de gist opwervelt en het bier troebel
maakt. Tijdens het afvullen bleek de koolzuurtank leeg en is het bier met te veel gist en te veel gedoe in de fles verdwenen. Een belangrijk punt voor een pils is toch wel de helderheid en door deze onwelkome samenloop van omstandigheden lijkt het meer op een kellerbier/Zwickl. Dit zijn in het algemeen gesteld ondergisters met wat meer troebel, maar helaas smaakt mijn bier door de hoeveelheid gist niet naar zo'n vers getrokken pils uit het gistvat, maar meer naar een gistig, bitter bier. 

Maar er is ook goed nieuws. Wanneer ik dit bier goed koud maak en rustig uitschenk, zodat er weinig troebelheid meekomt, is de smaak wel zoals bedoeld. De smaken van de mout zijn dan zoetig en vol zoals het bij een Duits bier normaal is. Het bier is vrij donker, een volgende keer een andere aanvullende mout op de Bohemian pilsmout. Lichter van kleur en/of minder in aandeel. De positieve punten zijn de volle body en lichte plakkerigheid die ik associeer met een Festbier of Oktoberfest. Het bier is mooi hoppig en ook wat bitter, en dat is wat mij betreft spot-on. 

Het vergisten onder druk heeft gezorgd voor een cleane smaak, zeker voor herhaling vatbaar. Ook het decoctiemaischen (voor dummy's) heeft vermoedelijk een positief effect op de smaak van het bier gehad. 

De verbeterpunten voor de volgende keer liggen in een andere moutstort en kraakiehelder afvullen. Verder zijn we op de goede weg. 

Proefnotitie | Zwopper Double IPA

De dame aan de andere kant van de tap neemt een goede slok, ze kijkt me aan,
knikt een keer met haar hoofd en zegt dan mompelend: 'jaaaa' of misschien wel 'tsjaa'. 'Wel apart!' Ik zeg bedankt, we proosten en ze loopt de menigte in. Niet de reactie die ik verwachtte. 

Ik had al zo mijn twijfels over dit bier, maar hoopte dat het bier nog wel wat bij zou trekken in het fust. De volgende klant is een man. Nieuwe poging: over het algemeen kunnen mannen bitter wat beter hebben. Ik vul zijn glas, hij geeft mij een munt, loopt vlot weg en neemt al wandelend een slok. Terwijl hij verderop weer aansluit bij zijn groepje, laat hij het glas rondgaan en wordt er hard gelachen. Ik kan hem niet horen, maar ik denk dat hij 'neem maar een grote slok' zegt, om daarna luid lachend het vertrokken gezicht van de proever te bestuderen. 

Dan komt er vaste afnemer van mijn brouwerij, Edwin. Bij hem moet je het wel heel gek maken om commentaar te krijgen over het bier. Hij proeft en zegt; 'Oeh, dat is wel heel bitter' en 'Was dit de bedoeling?' Zelfs van hem krijg ik het voor mijn kiezen, en dan weet je voldoende. Ik schenk mezelf ook een glas in en moet toegeven dat dit echt niet zo lekker is. Geen typische double IPA, te bitter en branderig. En, nee, dus niet de bedoeling.

De Zwopper kreeg een hoeveelheid hop voor zijn kiezen die je rustig DDH zou kunnen noemen. Wel over het algemeen traditionele Amerikaanse C- hopsoorten, Cascade, Centennial en Columbus.  Niet de substielste hoppen met veel cohumulone. Bottomline is dat het bier veel te bitter was, wat ook niet voldoende door de mout werd ondersteunt. Het drooghoppen resulteerde in een harsige, groenige hop burn. Beide euvels zijn de typische valkuilen van het brouwen van een IPA. Verder had de moutstort nog een havermout die bij het schroten al een enigszins rokerige geur verspreidde. Ondrinkbaar was het niet, maar wel mislukt.

Proefnotitie | Vienna Lager

De discussie of ondergistende bieren nu wel of niet moeilijk te brouwen zijn, is al heel vaak gevoerd. In theorie is het niet veel anders dan een bovengister: Verlaag de temperatuur, ent wat meer gist, wacht wat langer, en zorg dat er geen diacetyl in zit. Appeltje-eitje. Als je bijvoorbeeld een Duits pils drinkt balanceert de smaak vaak mooi tussen doordrinkbaar met toch voldoende mondgevoel. Het is niet waterig. De keren dat ik een poging deed tot een pils, mondde dit altijd uit in een wat waterig bier met net te veel gistkarakter en een betrekkelijke afwezigheid van moutsmaak. 

Bij dit bier heb ik min of meer dezelfde strategie gebruikt als eerdere ondergistende bieren. Veel gist, lage temperatuur, maar niet te laag, en veel geduld. Hetgeen ik veranderd heb, is de moutstort. Een Vienna heeft volgens de
richtlijnen een moutige smaak en bijbehorende amber tot bruine kleur. Meer gekleurde mouten, basismouten zoals munich en viennamout, bevatten veel melanoidines wat moutigheid, body en kleur geven. Opnieuw appeltje-eitje. Zou je denken.

Het bier schenkt in met een mooie roodbruine kleur, die me doet denken aan een De Koninck. Helder met een snel inzakkend schuimkraagje. 

De geur is bijzonder moutig, met veel bruine broodkorst, zoetmoutig en een zweempje pijptabak van mijn opa. Eigenlijk ruikt het nog het meest naar caramunich.  

De eerste slok doet me niet meteen juichen. De moutigheid is een beetje doorgeslagen en komt wat zwaar over. De melanoidines geven het bier een te dikke body, waardoor het frisse wat dit bier moet hebben, toch in het niet valt. De geuren van pijptabak en broodkorst, munichmout zijn te overheersend en staan in de weg van de doordrinkbaarheid. 

Gelukkig zijn er ook positieve dingen te zeggen: het bier is prachtig helder door het gebruik van de Beergun. Koolzuur is mooi, rustig en beperkt. Verder is er geen enkele fruitigheid te bespeuren. En daarmee is het dus echt een ondergister en geen De Koninck. Gelukkig, of helaas. Het is maar hoe je het bekijkt.

Proefnotitie | Massive Killing Capacity

Zware bieren hebben tijd nodig. De Massive Killing Capacity is er zo eentje. Als dikke stroop ging het wort de fermentor in. Het dubbel maischen heeft dus zijn effect wel gehad. De meting met mijn refractometer voor vergisting ging zelfs boven de schaal uit. Als iets minder dikke stroop is het na 3 maanden in de fles gegaan. Na vergisting was de dichtheid 1054, maar het bier was wel echt klaar. En nu heb ik geen idee hoeveel alcohol er in het bier zit. 

Bij het openen van de fles, of ik moet eigenlijk zeggen, bij het openbreken van de wax op de fles, is er een klein sisje. Weinig koolzuur en dat past goed in dit bier. Bij het inschenken is er minimaal schuim, dat direct tot een glasklevend laagje bruin crème aan de rand ligt. De geur is zoet, met bruin brood en melkchocolade. De hoeveelheden donkere mout zijn losjes
gebaseerd op het recept van Jacky'O en dit werkt wonderwel goed. Dit is geen bier dat erg gebrand is, of droppig, of naar koude koffie smaakt. In de smaak is het zoete overheersend, wat mooi combineert met de milde, donkere smaken. Ook hier is er een donkere broodkorst, chocolade en lichte koffie. De alcohol is zeker aanwezig, maar proeft niet heet. Bij dit bier is de pH van het wort bijgesteld met gebluste kalk, wat naar mijn mening ook een positief effect heeft op de smaak, de gebrande mouten smaken niet scherp of moutzurig, wat ik bij mijn eerdere stouts wel had. 

Wat mij betreft is dit een mooi bier. Dankzij de volgende stappen smaakt het hetzelfde als een commerciële:

1) Dubbel maischen is een mooie techniek waarbij je een bier kunt krijgen dat lekker dik is. Bij dit bier waren er ook nog wat steelpannetjes op het vuur gezet om het wort nog verder in te koken, maar dat is blijkbaar niet echt nodig.
2) Door de correctie van de pH is er geen scherpe, moutzurige smaak ontstaan.
3) Het bier heeft na de hoofdvergisting nog een paar weken op een fust gestaan met wat overdruk, waardoor er toch een beetje koolzuur in is getrokken.

Proefnotitie | Oath of Black Blood Imperial Stout

Hierbij de proefnotitie van het bier Oath of Black Blood. Het idee was om een stout te maken
met honing. Aangezien de heidehoning niet beschikbaar was, heb ik dit vervangen voor een klein deel gewone honing en de rest kokossuiker. Dit heeft geresulteerd in een niet zo dikke stout. Vreemd genoeg is het bier wel vrij plakkerig, bijna siropig, maar ontbreekt het aan het dikke mondgevoel. 

De geur is vol met pure chocolade, mocca, koffie, zoet en een toefje kokos. Misschien iets te gebrand. Het koolzuur is een fractie te hoog.  Dit euvel heb ik vaker gehad, in het bijzonder bij mijn stouts. Op de een of andere manier bouwden ze allemaal te veel koolzuur op in de fles. Dit bier heb ik na de vergisting, geheveld in een fust en dat nog 3 weken laten rusten. Ondanks de lichte overmaat aan prik, denk ik dat het toch geholpen heeft. De langzame navergisting is naar mijn mening het gevolg van het alcoholpercentage en de donkere mouten, wat de vergistingsgraad omlaag brengt. 

In de smaak is het bier stevig, met een plakkerig mondgevoel en prima geroosterde smaken. De diverse donkere moutsoorten hebben het bier een sterke koffie, chocolade en bruin broodsmaak gegeven. Net als mijn vorige stouts, vind ik dat er een bepaalde moutzurigheid aan het bier zit. Dit lijkt wat op bieren die met koffie zijn gebrouwen, alsof er koffieprut in het bier zit. Donkere mouten laten de pH van het bier sterk dalen, wat tot dit soort bijsmaken zorgt. In de volgende stout heb ik de pH omhoog gebracht met gebluste kalk, iets wat volgens mij goed heeft gewerkt, maar het bier moet nog geproefd worden. Ik verwacht dat in afwezigheid van dit zuurtje, het bier veel zachter wordt en soepeler. Al met al, ben ik redelijk tevreden over het bier, elke keer een stapje vooruit, een beetje leren en uiteindelijk brouw je dan een perfecte stout. Een zesje voor dit bier.

Alcoholvrije IPA's proeven

Aan alcoholvrij bier kleeft een slechte naam: het is zoetig, weeïg en het lijkt eigenlijk niet echt op bier. Zo was het in ieder geval tot een aantal jaren terug. Bij de grote (pils)brouwerijen werd er bier gebrouwen waar vervolgens de alcohol weer utitgehaald werd. Het resultaat was niet denderend. In de loop van de jaren zijn de methoden om de alcohol er uit te halen veranderd en verbeterd. Een paar jaar geleden kwam Vandestreek ineens met een alcoholvrije IPA volgens een nieuwe methode, waarbij een 'gist' met een lage vergistingsgraad wordt gebruikt. Deze gist zorgt wel voor een smaak en geur van een vergisting, maar omdat er alleen simpele suikers vergist kunnen worden, ontstaat er maar weinig alcohol. Na het Vandestreekbier zijn er een flink aantal alcoholvrije bieren op de markt gekomen, variërend van blond, witbier, IPA en stouts en alles er tussenin.

Om te kijken of alcoholvrij nu echt een lekker alternatief is, heb ik me maar weer eens opgeofferd en heb ik alle IPA's in deze categorie die ik kon vinden gekocht en beoordeeld. Wat hieronder volgt, is een behoorlijk subjectieve lijst die puur op mijn eigen smaak is gebaseerd. 

Over het algemeen kan worden gezegd dat de uitwerking van alle geproefde bieren iedere keer anders is. Soms wordt er erg veel hop gebruikt, andere hebben een wortachtige smaak, of worden er kruiden toegevoegd. De bieren hebben allen een vrij dun mondgevoel en vanwege die eigenschap kun je al deze bieren direct afserveren. Mijn uitgangspunten bij het proeven waren: 

1. Drink geen alcoholhoudend bier ervoor;
   
2. Vergelijk het niet met een echt bier;
3.  Probeer het als een beverage te proeven;
4. Probeer de verwachtingen niet te hoog te stellen.

Proefnotities

 

De smaaknotities van ieder bier zijn hieronder beschreven. De bieren zijn gepresenteerd in volgorde van beste naar minst goede. De top wordt aangevoerd door buitenlandse brouwerijen. Deze bieren hebben een frisse (lees: niet muffe) smaak en voldoende hop, en niet te vergeten: de juiste hop. Fruitig, fris en stevig. Ook bij de buitenlandse IPA's valt de afwezigheid van body op. De beste Nederlandse alcoholvrije IPA is die van de Muifelbrouwerij. Een speciale vermelding is er voor de IPA van Lowlander die met de kruiden en fruit een bijzonder smaakvol bier heeft gebrouwen. Als hekkensluiters zijn de alcoholvrije bieren van Jopen en 't IJ geëindigd.

 

Ik heb de bieren geprobeerd te proeven volgens de hierboven genoemde uitgangspunten, en dan valt het echt allemaal wel mee. Niet om dit soort bier heel de avond te drinken, maar gewoon als je even geen zin hebt in alcohol.

   

Craazy IPA - Muifel brouwerij

 

Volgens het etiket is dit een van de eerste alcoholvrij IPA's van Nederland. En dit is een hele beste. Het lichte gebrek aan body is eigenlijk het enige bezwaar, maar als we het als een beverage beschouwen, is dit een hoppig drankje met een bitterheid die niet uit de bocht vliegt. De hop is fruitig en iets rauw hoppig. Het mooiste van dit bier is de afwezigheid van te veel caramout, mufheid of kattenbak (daarover straks meer). Score: 9.5

 

Energibajer - Mikkeler

 

De Mikkeler brouwers hebben een eigen hardloopvereniging en speciaal daarvoor hebben ze dit bier gebrouwen. Ik kan me voorstellen dat dit prima smaakt als je je net in het zweet hebt gewerkt. De smaak is enigszins bitter, maar dit overheerst niet. De hop zit er goed in en smaakt naar fruitige en kruidige hop. De body is uiteraard aan de dunne kant, maar niet waterig. Een alcoholvrije IPA die uitblinkt in balans, je mist de alcohol (bijna) niet. Score: 9

  

Non Alcoholic IPA - Vandestreek

Dit bier was de eerste alcoholvrije IPA in Nederland en doet het nog steeds goed. De hop komt goed door en heeft een fruitig en stevig aroma.  Het bier proeft niet waterig en een wortachtig smaakje is afwezig. Het bier heeft een mooie balans. Score: 8  

Punk IPA AF - Brewdog

De AF (alcoholfree) versie van de Punk IPA maar dan mist het de ballen van de echte. De intensiteit van de hop is geprobeerd na te bootsen en het lijkt in geur en smaak wel op de IPA met alcohol. Natuurlijk wel in een flink naar benedengedoseerde hoeveelheid, omdat er bijzonder weinig body, zoet tegenoverstaat. Dit betekent een wat waterig bier met citrushoppen en een klontje kattenbak. Geen wortsmaak. Score: 8

Nanny State - Brewdog

De Nanny State heb ik al een aantal keer gedronken. Dit bier manoeuvreert netjes tussen de kattenbak en waterigheid door. Het bier is echt wel goed hoppig  en ook strak hoppig, iets wat andere exemplaren ontbreekt. Wel met een waterig mondgevoel, maar dit wordt goed in balans gehouden door een licht caramoutig randje. In vergelijking met de Punk AF is deze minder hard bitter, maar ligt hij wel in dezelfde lijn. Score: 8

Lowlander IPA 0.3%

De IPA van Lowlander is er eigenlijk eentje van de buitencategorie. Het lijkt wel alsof men niet alleen een IPA, maar dan zonder alcohol, wilde brouwen met de zelfde ingredienten, maar die smaak is opnieuw opgebouwd met de kruiden, fruit en de hoppen en wellicht nog andere zaken. De smaak is zeer fris, kruidig, citrus met echt een zomers tintje eraan. Het bier is voor een IPA wel iets aan de dunne kant, maar waar het bij de voorgenoemde IPA's al gauw dun en uit balans werd, past dit hier goed bij. Geen typische IPA, maar wel lekker. Score: 8

Bavaria 0,0% IPA

Als je tegen mij Bavaria zegt, dan krijg ik daar niet direct een heel warm gevoel van. De verbazing was dan ook groot dat dit eigenlijk best OK is. De hop springt er goed uit en doet echt denken aan een IPA. Een klein beetje kattenbakgeur en ik krijg er een soort Cascade of Chinooksensatie bij. Het bier is iets wortachtig, maar dit is niet storend aanwezig. Score: 7

Tundra - Pohjahla

De geur van dit bier is heel erg hoppig en nauwelijks te onderscheiden van een echte IPA. De hop is fruitig en ruikt naar winegums. De smaak is helaas wel redelijk waterig en clean. Het ontbreekt aan moutigheid en ook het wat muffe, kattenbaksmaakje is afwezig. Dit bier drinkt wel erg makkelijk weg en is perfect voor de dorstige alcoholvrij-IPA drinker. Score: 7

Drinkin' in the sun - Mikkeler

De US hop is goed te ruiken en ook te proeven. Het is een bier met een Amerikaanse hoppigheid, dus fruitig , 'dank' en wat citrusachtig. Na meerdere slokken lijkt er iets van een kattenbakgeur te ontwikkelen. De moutbasis smaakt wat wortzoetig, wat vaak een manco is van bieren zonder alcohol. Het bier is voor een alcoholvrij niet erg waterig. Score: 6,5

Brand IPA 0,0%

In dit rijtje is Brand de grootste brouwer en dat is ook te proeven aan het bier. Het bier ligt grotendeels wel in lijn met de versie met alcohol. Het is een beetje middle of the road, en heeft dat typische smaakje wat vroeger altijd aan alcoholvrije bieren zat. Het is zeker geen slecht bier, maar neigt wel eerder naar frisdrank en drinkt ook zo weg. Niet bitter en zoet, met een fruitig, tropisch smaakje. Licht wortig. Score: 6

Nonnetje IPA - Jopen

Bij dit bier ligt de hop er minder bovenop en lijkt ook niet zo uitgesproken. Het smaakt naar Europese cleane hoppen die doorgaans kruidig en licht fruitig zijn. Het lijkt daarom ook niet echt op een IPA. Ik mis verder iets van gistkarakter, wat het geheel vrij vlak maakt. Het wortsmaakje is volledig afwezig en het bier is redelijk waterig. Score: 4

IPA Free - 't IJ

De reguliere IPA van 'IJ is een mooi bier dus de verwachtingen waren hoog. Dit bier een wat onfrisse geur die wat lijkt op een vuil vaatdoekje. Wat zwavelig ook. Het bier is net te weinig hoppig  voor een IPA en de hop is wat zepig. Zelfs na een aantal slokken went de smaak niet en blijft onfris. Score: 2

 

Proefnotitie | Artisinaal Saison

Opbouwende kritiek is altijd goed, en positief. Daar kun je me zelfs voor wakker maken. Je opent je ogen, en dan zit daar iemand met zijn gezicht op 10 centimeter van die van jou en fluistert: 'Psst, hé, ja jij! Dat bier van je kan wel iets meer body gebruiken, ik vond het waterig'. Daar kan je iets mee. 

Commentaar leveren kun je ook anders aanpakken: je begint met: 'Met alle respect hoor, maar.....' - en dan gooi je hem er in. Met alle respect, maar dat bier van jou smaakt echt naar gemalen paardepupillen. Zoiets. Dat heeft natuurlijk niets met respect te maken, maar het klinkt wel alsof je de intentie hebt om een fatsoenlijk punt te maken. 

'Next level' opbouwende kritiek gebruik je als je de hamburgertechniek gebruikt. Dat betekent dat je met iets positiefs begint, dan je kritiek spuit, en er dan nog een positief puntje aan draait. Dan heb je stijl, en verpak je je 'boodschap' op een nette manier. Schuimkraag is goed,
gevolgd door een randje vuile vaatdoek. Verder wel genoeg koolzuur hoor. Dan blijf je met een goed gevoel achter en het moeilijke commentaar is overgebracht.

Hoe je het ook wendt of keert: met kritiek kan je iets. Het biedt een opening tot verbetering. Het is natuurlijk prima als een bier jouw smaak niet is en je bijvoorbeeld een imperial stout te geroosterd vindt. Daar heb ik geen moeite mee. Het wordt pas echt ongemakkelijk als je als brouwer weet dat het bier niet deugt, en er dan geen commentaar komt. Een van de ergste opmerkingen is dan de typering: 'Gewoon een lekker biertje'. Je wilt deze goedbedoelende proever aan zijn stropdas over de toonbank trekken en hem een "Nee, dat is het NIET!'  toefluisteren. 'Wees nou gewoon eens eerlijk!, het ís niet OK!' 

Je doet het niet, want zo ben je niet en het is gewoon maar bier, dus het gaat eigenlijk helemaal nergens over. Maar wanneer je er 's nachts om 04.00 uur wakker over ligt, had je gewild dat je er iets van gezegd had. En zo is het ook met dit bier. Op papier een geniaal bier al zeg ik het zelf. Het is een poging tot het klonen van een Fantome saison, waarbij het gistdepot van een Fantomebier is gebruikt. Het origineel is een prachtig bier dat door een mengsel van een geheim mengsel van micro-organismen een complexe, Belgisch fruitige geur -en smaak krijgt.  De vergisting van mijn kloon heeft ettelijke maanden geduurd, het waterslot bleef maar borrelen.

Bij het inschenken is het uiterlijk van het bier prachtig. Het bier is helder en het schuim is perfect romig. In de geur is het bier al enigszins dubieus met een wat scherpe geur. Fruitig, Belgisch dat wel. Daarna volgt de smaak die vooral wordt gedomineerd door de hogere alcoholen en een scherpe, bittere smaak. De hoeveelheid koolzuur is wel prima. (Gebruik ik de hamburgertechniek even op mezelf, en dat is superkansloos natuurlijk). 

Ik kan hier geen heel glas van op, en vreemd genoeg hebben anderen daar geen last van. Ik snap het eigenlijk niet. Dit bier is gewoon niet erg goed geslaagd. Niet mislukt maar wel op het randje van drinkbaar. Dat is een feit. Een getraind en eerlijk proever zou het zelfs als ondrinkbaar kunnen kwalificeren. Is het nou zo moeilijk voor iemand om gewoon te zeggen: 'Dit is niet te zuipen, wat is dit voor rommel?' En dan wel met alle respect natuurlijk.

Proefnotitie | 24K blond

De 24k blond was een experiment met een hoofdletter E. Binnen 2,5 weken moest het bier gereed zijn. Een flinke opgave dus. Ik koos voor een simpele blonde met wat frutige hop en wat sinaasappelschil en yuzu. Voor de vergisting heb ik de California lager gebruikt. Een soort hybridegist die zowel bij lage als hogere temperaturen kan vergisten. Omdat ik haast had, was het wort niet tot 20°C teruggekoeld, maar bij 24°C in het gistvat gegaan. Tijdens vergisting liep de temperatuur op tot 27°C. Je weet dat het niet goed is, maar het was wel snel klaar. Na 1,5 dag blubte het vat niet meer. Na een paar dagen is het bier geheveld naar een ander vat. Na in totaal 1 week zat het bier in de fles. Het zag er helder uit en het rook goed naar citrus. Na de deadline van 2,5 week is het bier geproefd en ondanks dat de meningen redelijk positief waren, was ik er zelf niet tevreden over. 

Het bier had een iets donkergouden kleur met een volle schuimkraag die langzaam inzakt. De geur heeft iets in zich wat niet direct te duiden is, maar wel iets onprettigs heeft. Als ik het toch moet omschrijven, zou het een overrijpe, bijna rottende, bittere citroenschil zijn. Tijdens het proeven voor deze smaaknotitie zijn we inmiddels een week of 4 verder en is deze geur grotendeels weggetrokken, maar nog wel duidelijk aanwezig. 

De smaak was initieel ook te omschrijven als die overrijpe citroen met daarbij ook een licht trekkerig mondgevoel. Ik wijdt dit aan de hoge temperatuur tijdens vergisten en de kwaliteit van de curacao. Veel wit van de schil en veel gruis in het zakje. Maar ja, dat is achteraf. De smaak is de goede kant opgegaan en misschien ben ik mijn ergste criticus, maar ik ben er nog niet tevreden over. Ik had voor ogen om een fruitig, iets zoetig blondje te maken, maar het ontbreekt dan toch aan een fruitig gistkarakter, een toefje hoppigheid en een zoetje of vollere body. 

Het leermoment is dat je deze gist, en waarschijnlijk veel andere gisten, niet kan mishandelen met een te hoge temperatuur. Dit is natuurlijk een van de eerste dingen die je als hobbybrouwer aan het begin van je carrière leert, maar het is nooit te laat om een open deur in te trappen.

Proefnotitie | Bitra Kveik IPA

De nieuwe kveikgist van Lallemand was de aanleiding om een kveik IPA te brouwen. Met deze stam kan je in subtropische temperaturen snel vergisten en niet te vergeten: snel drinken. En snel drinken dat willen we met een IPA. Vers drinken. De hopsmaken zijn volgens de kenners snel verloren. Sommigen zeggen dat het na een week of 5 al is veranderd in een hopeloos glas uilenzeik, snel drinken dus. 

Bij mij duurde de hoofdvergisting anderhalve dag. Met nog een weekje er achter aan om zeker te weten dat de vergisting voorbij was en de troebel te laten bezinken, zat ie binnen 1, 5 week in de fles. 

Het bier schenkt in met een forse schuimkraag. Niet perse vanwege de overmaat aan koolzuur, maar waarschijnlijk door de aanwezige eiwitten. Het ontbreken van de kookstap zorgt voor minder eiwituitvlokking. En dat is ook te zien. Het bier is niet helder. Het beeld dat ik eerder had, dat er eiwitvlokken in het bier zouden drijven, is niet uitgekomen. Afgezien van de troebel, zijn er geen drijvende deeltjes te zien. 

Opmerkelijk is de vrij uitbundige hopgeur. Er is immers niet met hop gekookt, en er is alleen hop tijdens het maischen en bij afkoelen (bij 80°C) toegevoegd. Het bier is een tropische verrassing, waarbij de geur van sinaasappel sterk naar voren komt. Dit is zonder twijfel van de Voss kveik afkomstig. In combinatie met de fruitige citrushoppen zoals Columbus, Simcoe en Cascade is er veel tropisch fruit te ruiken. 

De eerste slok is zacht en romig met de eerder genoemde fruitige hopsmaken. Net als een NEIPA is het mondgevoel zacht. Dit wijt ik ook aan het ontbreken van de kookstap. De eiwitten zorgen voor een vol en voedzaam bier. De bitterheid is toch vrij stevig geworden. De hoeveelheid hop in de hopback was ook wel wat extreem, en het is best wel interessant dat er zonder koken zoveel bitterheid van de hop afkomt. De kveikgist geeft een stevige sinaasappelsmaak die prachtig aansluit op de fruitige hoppen. 

Voor het mooie zou ditzelfde bier nogmaals gebrouwen moeten worden, met als verschil dat het niet benaderd wordt als een (NE)IPA, maar als een soort blond bier, of een farmhouse ale. Dan zal de smaakbijdrage van de kveik meer op de voorgrond kunnen treden. Machtig mooi, die kveik!

Proefnotitie: American Brown Ale

Dit is de proefnotitie van de American Brown Ale, een donkergekleurde variant van een hoppig bier.

Het bier heeft een mooie bruine kleur. Het schuim zakt snel in en het bier is goed helder. 

De geur is erg moutig. Het doet me denken aan die oude pijptabak van mijn opa, gemengd met donker waldkornbrood, marmelade en truffels. In de geur is de hop niet zo uitgesproken als verwacht. Met 3 gram per liter hop in de whirlpool rook het wort bij het brouwen erg hoppig, maar lijkt nu te worden ondergesneeuwd door de mout. Dit betekent wel dat er meer balans in het bier zit dan de doorsnee IPA. 

Dan nu de smaak: Het bier ziet er op basis van de kleur vrij machtig uit. Je verwacht een enorme bak aan zoet en volheid, maar dat valt toch wel mee. Het bier is voor het mooie iets te moutig voor een doorsnee IPA, maar drinkt nog steeds wel lekker weg. De smaken van donker brood en citrusachtige hop  zijn goed aanwezig. De US-05 heeft zijn werk goed gedaan, er is geen gistkarakter te proeven. De balans van het bier is enigzins doorgeslagen naar de mout, terwijl dit voor het mooie iets meer richting de hop had moeten gaan. Volgende keer dus weer een kleine draai aan de mout -en hopknop draaien.

Ik heb zelf maar weinig American Brown Ales gedronken. De laatste was van Cigar City uit Amerika. Die was een stuk minder moutig en wat hoppiger. Eigenlijk was het een soort pale ale met wat meer kleur en iets zoeter. Er is dus weinig referentiemateriaal, maar ik ben zelf tevreden met dit bier. Van de berekende bitterheid is weinig te proeven. En ook de geweldige geur die de Cascadehop tijdens het koken gaf, wordt overschaduwd door de mout en zoet van het bier. Voor een volgende keer zou ik iets minder caravienna en dark munich doseren om zodoende het bier iets minder vol en minder moutig te laten zijn. Verder is het een goede les dat de balans anders wordt wanneer er meer moutigheid aanwezig is.

Proefnotitie | Lollipop IPA

Dit is de proefnotitie van de Lollipop IPA. Een IPA met fruitige hopsoorten, kettle souring, lactose en mango. Er staat een versgetapt exemplaar voor mijn neus.

Bij de eerste slok, de belangrijkste bij een pasgebrouwen bier, weet je het meteen. Het is 'em, of het is 'em niet. Nou mensen, dit is hem echt hoor. 

Dit bier is op een fust (NC keg) gezet, waardoor er zo weinig mogelijk zuurstof in het bier is geïntroduceerd door het fust door te blazen met CO2. Om te tappen, gebruik ik een zogenaamd picknicktapje, wat eigenlijk niets meer is dan een open-en-dichtkraantje. Het is een kwestie van compleet dicht of onder hoge druk schuim uitblazen. Het doet me een beetje denken aan die ouderwetse giertanks, waarbij het spul in ruime boog op het land wordt gesodemieterd. Tot zover de vergelijking. Ondanks dit minder ideale kraantje kwam er een prachtig bier tevoorschijn onder het langzaam optrekkende schuim, Een glaasje sap, daar lijkt het op. Met schuim. Er waren enkele stukjes mango meegenomen in het vat en het leek daardoor helemaal op een vers geperst fruitsap. Dit is echter geen ontbijtdrankje, het is een IPA met een procent of 6 aan alcohol. 

De soort hop en de hoeveelheden hop zijn prachtig mooi. Het bier is niet te bitter, maar dit lijkt wel op te bouwen tijdens het drinken. Aan het einde van het glas is het bier prettig bitter. Zowel in de neus als op de tong klopt de hop met de stijl. Ekuanot, Calypso, Amarillo, Simcoe, alleen maar prijswinnende, fruitige hoppen. Een fruitige geur en smaak die typisch zijn voor de New England IPA-stijl. Het proces van kettle souring is kort uitgevoerd, en er is weinig verzuring van het wort opgetreden, maar ik kan het niet meten. Ik proef wel een schone melkzurige toets. De toevoeging van mango heeft het bier mede erg fruitig gemaakt, wat ook weer erg goed combineert met de hopsoorten. 
Door de moutstort met voornamelijk viennamout is het bier redelijk vol geworden, maar ik verwacht dat een goede palemout eenzelfde body en moutigheid hadden opgeleverd. Verder is er nog lactose toegevoegd, maar het bier is niet te zoet of plakkerig geworden. 

Concluderend: De combinatie van de hop, verzuring, lactose en mango werken prima samen. De hoeveelheid lactose is voor de stijl misschien wat aan de lage kant gebleken, maar dit bier moet naar mijn mening niet te zoet zijn. Ik ben tevreden, dit is 'em!

Proefnotitie: DarkThrone Kveik

Vertel een old school brouwer dat je een bier hebt gebrouwen waar niet gekookt is, en hij verklaart je voor gek. Een kookstap is essentieel voor het uitvlokken van de eiwitten en om bitter aan het bier te geven. 'Je ken gewoon niet zonder!', hoor je hem zeggen. In Noorwegen zijn er echter veel brouwers die niet koken en gewoon lekker hun eigen methodes aanhouden. En dat wordt ook gewoon bier, maar dan wel anders.  Deze proefnotitie gaat over een bier dat dus niet gekookt is en waar alleen een hopsoepje aan is toegevoegd. Met alleen pilsmout, Saaz hop en Kveikgist. 

Het bier is een apart soort geel, het bier geeft bijna licht, zo geel. Het schuim is superwit en uitbundig. 

De geur is licht hoppig met een granige ondertoon. Het uitblijven van het koken zorgt voor een lichte groene/groentegeur, maar zeker minder dan de horrorverhalen over groentesoepgeuren. In de geur een prettig gistkarakter, fruitig.Na veel snuffelen en snuiven is er een boerderijachtige geur, maar niet zoals Brett. Dit is meer een kaasboerderij, zuivel met een randje geitenkaas. Dit moet je echt eens ruiken.

De smaak is best wel hoppig, een beetje als een goede, stevige pils. De hop is typisch Saaz. De mout is prettig, en voor een bier met maar 5% alcohol is het best een vol bier. De gist heeft een mooi fruitige smaak, met een lichte sinaasappelsmaak. Hier is ook de boerderijsmaak aanwezig, maar minder dan in de geur. Dit maakt de smaak wel echt anders en daardoor lijkt het bier ook sterker dan het is.