Brett is toch een beetje het onkruid onder de gisten. Als je ze binnen hebt gelaten zijn ze maar moeilijk weg te krijgen, terwijl mooie en unieke biergisten die je wilt opkweken en behouden volgens de theorie bij de minste pH -of temperatuursverandering het loodje blijken te leggen. Zo hadden we met ons biergilde een eikenhoutenvat proberen te 'reviseren' door er met een dakbrander de binnenkant van het vat zwart te blakeren. We waren ervan overtuigd dat het onmogelijk was dat daar iets had overleefd. Na deze introductie zal het u niet meer verbazen: dit heeft niet geholpen om de wilde gisten af te doden. De Brett is goed aanwezig in de smaak en geur. vrijdag 10 oktober 2025
Proefnotitie | Vatgerijpte Quadrupel - Quercus Spiritus
Brett is toch een beetje het onkruid onder de gisten. Als je ze binnen hebt gelaten zijn ze maar moeilijk weg te krijgen, terwijl mooie en unieke biergisten die je wilt opkweken en behouden volgens de theorie bij de minste pH -of temperatuursverandering het loodje blijken te leggen. Zo hadden we met ons biergilde een eikenhoutenvat proberen te 'reviseren' door er met een dakbrander de binnenkant van het vat zwart te blakeren. We waren ervan overtuigd dat het onmogelijk was dat daar iets had overleefd. Na deze introductie zal het u niet meer verbazen: dit heeft niet geholpen om de wilde gisten af te doden. De Brett is goed aanwezig in de smaak en geur. zondag 7 juli 2024
Proefnotitie Akkumulator Saison
Het is maar goed dat ik geen commerciële bierbrouwer ben. Dit bier stond ergens verscholen in de kast en was hem, of haar natuurlijk, al bijna vergeten. Na 1 maand op fles had ik al eens een paar flessen geopend en toen bleek er nagenoeg geen koolzuur op te zitten. Dus toen maar in een doos in de kast gezet en vergeten.
Het bier was een voortzetting van het recept van de Prometea Saison, waarbij er vergist is met een saisongist en met daarna een wilde gist. Gecombineerd met wat mooie hopsoorten was dit eerste bier een prachtig artisinaal, met een subtiele Brettsmaak en beheerst grapefruithopsmaak van de Comethop.
Dit bier wat nu voor me staat is weer een stap terug in de evolutie, want er zijn alleen Europese hoppen gebruikt. In vergelijking is dit een minder geslaagd bier, het is minder complex en meer een straight up farmhouse ale. In België zou dit gewoon een saison zijn.
Het bier heeft nog steeds (iets) te weinig koolzuur. De kleur in het echt (niet zoals op de foto) is bijna lichtgevend geel en het bier is helder. In de geur is er vooral de Brett, wat stro en misschien wat licht-zwavelige pilsmout aanwezig.
De smaak ademt ook in alles wilde gist, Brett die doet denken aan kurk, muffigheid, maar ook meloen en leer. De nobele hoppen doen wat zij moeten doen en zijn grassig en kruidig, misschien met wat mint. De bitterheid ontwikkelt zich naarmate het volume in het glas daalt. Bij doordrinken is er een lichte zurigheid aanwezig en is het bier een echte saison. Eigenlijk in alles een klassiek voorbeeld van een droge saison met een prettige hoppigheid.
Alhoewel dit volgens alle regels een echte saison is, was de vorige versie met een wat uitgesprokener smaak een lekkerder bier. Het droge van de gist en de subtiele Brettsmaken zorgen ervoor dat een fruitige hop nog beter tot uitdrukking komen. Een volgende keer zal ik kiezen voor Amarillo, Citra of Simcoe hop. Soms is het een stap achteruit en eentje vooruit!
zondag 2 oktober 2022
Proefnotitie | Prometea - Hippische Saison
Goed gejat is beter dan slecht verzonnen. Dat geldt ook voor dit bier. Met een bijna kopie van een Hoppige Saison uit Beer&Brewing is dit gewoon een goed bier geworden. Om nog even het geheugen op te frissen: neem pilsmout en wat bijzondere granen, een saisongist, een fruitig Amerikaans hopje en top die af met een Brett. Daarna rustig even wachten en het resultaat is een droog bier waar de fruitigheid van de hop prachtig doorkomt. Door de lage zoetheid is het bier ook nog eens prima doordrinkbaar.
Het bier heeft een donkergouden kleur, is helder en het schuim is wat grof. Dit zakt snel in tot een wit randje langs het glas.
In de geur is duidelijk de Brett te ruiken. Het is de geur van hooi, meloen en iets wat fruitig is maar ook een ranzig randje heeft. Noem het natte hond, vaatdoek of paardendeken, het is precies wat bijvoorbeeld schimmelkaas zo lekker (of voor jou juist heel goor) maakt. Anyway, de Brett loop in de geur en de smaak mooi over in de Comet hop. Deze hop is ooit ontwikkelt als bitterhop, maar blijkt dus ook succesvol als aromahop. Zie mijn artikel over de beste hop voor een IPA.De hop is desondanks wel wat aan de rauwe kant en geeft een wat harde citrus, grapefruitachtige smaak. De saisongist heeft het bier al dusdanig uitvergist dat de dichtheid na de hoofdvergisting rond een dichtheid van 1004 lag. De Brett heeft daarna nog kans gezien om nog wat vergistbare suiker te vinden. De dichtheid tijdens bottelen lag rond de 1000. Dat betekent dat er al snel een onbalans ontstaat tussen de bitterheid en de restsuikers. Het bier is voor het mooie wat te bitter, wat vooral wordt veroorzaakt door het ontbreken van de body. Het is mierenn**ken, maar het is wel belangrijk om kritisch te blijven. Dus verbeterpunten voor de volgende keer zijn: 1) minder hop aan het begin van het koken; 2) een andere hop combineren voor meer fruitigheid (Amarillo, Simcoe, El Dorado) of anders een nobele, kruidige hop (Saaz, Styrian Goldings, Challenger, etc.).
donderdag 18 november 2021
Cuvee de Marcel | Barrel aged Saison
Dat vat van ons blijkt een kat met negen levens. Ik heb het over het 'Aguardiente' vat waar inmiddels al vier geweldige bieren uit zijn gekomen. Na het eerste brouwsel was de dranksmaak er wel al vanaf. De tweede ronde kwam er ook nog best veel houtsmaak vanaf en bij het derde bier wilden we het vat al bijna op de hoop smijten, maar ook daar bleek een voortreffelijk bier uit tevoorschijn te komen. En het vat blijft ons verbazen; het laatste bier, een Vlaams Rood, is naar verwachting een geweldig bier geworden. Binnenkort gaat de eerste fles open. Bij het bottelen was ie al goed complex en niet al te zurig na een jaar rijpen in het vat. In dit bier hebben we een mix van micro-organismen gebruikt van normale gist, wijngist, sherrygist, melkzuurbacterien en diverse Brettsoorten. Dit zijn over het algemeen geen soorten die er weer makkelijk uit te krijgen zijn. Zelfs met agressieve middelen of met stoom is dit volgens de deskundigen niet te doen. Dat betekent dus dat we een volgend bier moeten bedenken dat hier goed mee kan omgaan. Door deze samenstelling van culturen in het vat zal er potentieel een vrij zuur en 'moeilijk' bier uit kunnen komen. Niet iedereen is liefhebber van echt zuur bier, en we hebben flink wat van de vorige, zure batch in de kast staan, dus wat is dan wijsheid?
Een geniaal man, laten we hem Marcel noemen, kwam met het idee om een saison in het vat te stoppen. Dat is voor mij niet de eerste keuze wanneer je aan barrel-agen denkt. Een saison is een fris, droog, lichtgekleurd bier, wat in mijn hoofd niet matched met de transformatie in een vat. Bij mijn weten wordt dit ook maar zelden in een vat gerijpt. (Edit: toch wel volgens Google, opmerkelijk genoeg vaak in een witte wijnvat). Maar, waarom eigenlijk niet? De saisongist vergist diep waarbij er dus weinig dextrines oftewel restsuikers overblijven. Dat betekent dat wanneer eerst de saisongist zijn werk heeft gedaan, er minder voeding voor de organismen zoals Brett en melkzuurbacterien aanwezig is. De bijdrage aan de smaak hiervan zal dan ook minder groot zijn. Verder bezitten de meeste saisongisten de mogelijkheid om veel mondgevoel te leveren, terwijl ze toch gortdroog zijn. Eigenlijk een perfect bier om in een vat weg te zetten dus.Het recept
65.6% efficiency
Batch Volume: 15 L
Boil Time: 60 min
Mash Water: 17.37 L
Sparge Water: 5.53 L @ 78 °C
Total Water: 22.9 L
Boil Volume: 19.67 L
Pre-Boil Gravity: 1.047
Original Gravity: 1.066
Final Gravity (Fixed): 1.006
IBU (Tinseth): 30
BU/GU: 0.46
Color: 9.5 EBC
63 °C — 20 min
72 °C — 35 min
78 °C — 5 min
2.79 kg (60.3%) — Pilsner - BE — Grain — 3.9 EBC
930 g (20.1%) — Wheat - BE — Grain — 3.9 EBC
460 g (9.9%) — The Swaen Swaen Munich Light — Grain — 13 EBC
450 g (9.7%) — Cane (Beet) Sugar — Sugar — 0 EBC
19.1 g (17 IBU) — Styrian Goldings 5.4% — Boil — 60 min
22.5 g (10 IBU) — Styrian Goldings 5.4% — Boil — 15 min
22.5 g (4 IBU) — Styrian Goldings 5.4% — Boil — 5 min
Hoofdvergisting: Mangrove Jack's M29 French Saison Ale
Lagering op eiken vat.
In het originele recept van Marcel wordt er gedroogde abrikoos gebruikt. Als en wanneer we deze gebruiken, zullen we deze halverwege de rijping in het vat toevoegen.
zondag 27 december 2020
Proefnotitie: Funky Boss | Een Chardonnaybier
Dit is de proefnotitie van de Funky Boss, het Chardonnaybier. Het bier is vergist
met de Bastogne ale gist en in de tweede vergisting is de Brettanomyces
Bruxellensis gebruikt. Dit zijn dezelfde gisten als bij Orval worden
gebruikt. Het idee voor dit bier is een lichtgekleurde moutstort met
fruitige hoppen zoals Hallertau Blanc.
Het bier heeft een mooie gele, bijna lichtgevende kleur. Het schuim is fijn en zakt redelijk snel in.
De geur heeft best veel Brettkarakter. Dit uit zich in veel
fruitigheid, met een klein randje zuur. Dit zuur lijkt wel op melkzuur of groene appels.
In de loop van de tijd is er een extra geurtje bijgekomen, wat het
geheel een iets minder fris karakter geeft. Zeker wel typisch Brett, en
het best te omschrijven als muffig, boerderij en een snufje zweetsok.
Allemaal erg subtiel aanwezig, dus wat mij betreft geen probleem.
Eventuele verbeterpunten zijn aan te brengen in de mate waarin de Brett aanwezig is. Het bier is vrij droog uitvergist en dat zorgt ervoor dat de Brett goed naar voren komt, maar misschien wel net iets te veel. Het eiken met de Chardonnay is goed te proeven. Wellicht dat een volgend vergelijkbaar bier wat hoger in dichtheid begin, zodat er wat meer body overblijft. Kleine puntjes allemaal.
dinsdag 15 september 2020
Proefnotitie | Bellerophon
Ik heb sinds kort een multifocaalbril. De kleine lettertjes werden wat vaag bij het lezen en dus moest ik er aan. Het is wel even wennen zo'n bril. Als je door de bril naar beneden kijkt, wordt het vaag en als je wilt lezen en je kijkt rechtdoor, is het ook vaag. Met enige regelmaat staan mijn ogen in de verkeerde stand en gaan ze alle kanten op, het beeld dat eerst heel scherp was, is een tel later vertroebeld en daarna is het weer OK.
In een vergelijkbare analogie heb ik de aanloop naar de
Bellepheron beleefd. Aan het begin had ik alles scherp op het netvlies: eerst wijngist en dan afmaken met een Brett. Handje kersen
erbij voor de fruitige, roodfruitsmaak. Daar kwam verandering in bij het vergisten. Het eens zo kristalheldere idee vertroebelde voor mijn ogen en het bier leek volledig mislukt. De vergisting met de wijngist was in 1 week al
doorgegaan tot 1010, waar ik hoogstens 1020 had verwacht. Ik vermoed dat het zakje niet alleen wijngist
bevatte, maar toch minstens een paar cellen met biergist of andere
organismen bevatte. De geur van het bier was op zich best prima, fruitig
met een lichte hint van k
urk. Alhoewel dit ook een associatie met de
wijngist zou kunnen zijn. Toen er na het toevoegen van de kersen ineens
een rare vlokkerige laag op het bier lag, was ik klaar om het bier aan de gootsteen toe te vertrouwen.
De positiviteit kwam bij het bottelen pas weer een beetje omhoog; de vlokken bleken eiwitten te zijn die
samen met de papperige inhoud van de kersen een heel uniek uiterlijk had gekregen. Het
bier had een mooie fruitige en zelfs wat wijnachtige smaak met een
duidelijk brettprofiel ontwikkeld. Wel wat sterk in de paardendeken, maar prima. Na 3 weken wachten
opende ik een fles en werd het me weer wazig voor de ogen. Dun, bruin
water met minimale schuimkraag en iets zurige kersenlimonadesmaak. Niet meer te redden
deze troep, dacht ik.
We zijn nu inmiddels weer 5 weken verder en met een
kleine tegenzin heb ik weer een fles in de koelkast gezet. Bij het
openen is er een goede sis en stijgt er rustig koolzuur op in de fles.
De kleur is mooi roodbruin en het bier is helder. Het schuim is wat flauwtjes, maar er blijft een klein ringetje schuim aanwezig. De geur is stevig, met voorop de Brett, die een wat leerachtige en paardendekengeur verspreid, maar al veel minder vuig dan tijdens het bottelen. Daarna verschijnt de fruitigheid, met vooral stevig rood fruit (natuurlijk de kers, maar ook druif en wellicht wat dadels of vijgen).
Het bier is door de verre uitvergisting op ongeveer 9% uitgekomen, waardoor het bier een verwarmend karakter heeft. Het mondgevoel is niet zoet, en kan je zelfs wat dun noemen. Of licht. Andere proevers noemden het zelfs een fris bier De Brett is ook in de smaak aanwezig maar dit is meer op het niveau van een Orval van een paar maanden oud. De moutstort is niet heel belangrijk gebleken, Natuurlijk geven de donkere mouten een wat voller en iets moutiger bier, maar de smaak is voornamelijk bepaald door de gist en de Brett. In hoeverre de invloed van de wijngist echt heeft bijgedragen aan dit bier weet ik niet, maar uniek is het zeker, dus dat moet wel.
dinsdag 30 juni 2020
Psychedelic Farm | 100% Brett
Dikke bundels kleuren en geuren dringen slingerend en draaiend mijn neusgaten in en vullen mijn hoofd met turbulente kleurkolken alsof ik in een LSD-trip zit. 'I can smell the colours', mompel ik. Ik beleef geuren die ik nooit eerder ben tegengekomen, Wowww! Minutenlang sta ik te genieten. Ik neem nog een diepe snuif. Uniek!
Voordat je denkt dat ik een fervent recreatief druggebruiker, dat ben ik niet. Ik heb gekeken naar de Netflixserie Have a good trip, waar de effecten van psychoactieve substanties wordt besproken. Daar gaat dit verhaal niet over, ik heb het hier over een giststarter van Brettanomyces Lambicus. De geuren van deze Brettanomyces zijn ook wel een beetje een rare trip. In feite zijn het twee lagen: 1) de fruitige, fenolische smaken, en 2) de wilde smaken, de funk.
Ik ruik vooral een prettige fruitigheid, met een
raar soort fenolische Belgische twist, met ook wel iets van banaan, wat
me weer aan een weizen deed denken. Volgens
velen produceert deze wilde gist een kersentaartsmaak, maar ik kon dat
in de geur van de starter er zo 1-2-3 niet uit halen. Daarna
is er een 'onfrisse', funky toets die je alleen herkent als je wel eens een
Brettbier hebt geroken en geproefd. Het is de zogenaamde natte hond,
paardendeken en vers leersmaak. In jong bier zal de verhouding meer
richting het fruitige gaan. Bij het rijpen van het bier worden deze
fruitige componenten, de esters, afgebroken en zullen de funky smaken meer op de
voorgrond treden (bron: Milk the funk). Ik weet uit ervaring dat het benoemen van geuren of smaken verdomd lastig is. Zelfs als je weet dat je de geur kent, moet er in je hersenen nog een luikje opengaan dat zegt: banaan, of perziken! Ik maakte het een tijd geleden nog mee in het museum van Naturalis. Er was een expositie over bijen, zoiets. Bij meerdere houten bloemen was er een andere geur te ruiken en de opdracht was simpel: welke geuren herken je hier? Aardbeien lukte nog wel prima, vanille ook. Maar bij frambozen, chocolade en rozen raakte ik dan toch helemaal van het pad.
Voor het leren kennen van geuren doet een beetje oefening vaak wonderen. In een van mijn eigen bieren had ik frambozen verwerkt. Wanneer je dit weet, kun je dit in andere bieren ook goed, of beter, herkennen. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld korianderzaad of vanille. Naast het herkennen, wordt de smaakdrempel ook vaak lager, waardoor je zelfs bij kleine doseringen, de geur of smaak al herkent. Het herkennen van geuren is niet altijd positief. Op het moment dat ik oxidatiesmaak heb geleerd, proef ik het met enige regelmaat in hobbybrouwbieren en een enkele keer in commercieel bier.
Wat doet Brett?
Op de site van Milk the Funk is heel veel informatie te lezen over dit onderwerp. Het ontbreekt echter vaak aan wetenschappelijk onderzoek, de meeste informatie komt van gistleveranciers, universiteiten of semi-kleine brouwers. Brett werd in het verleden nagenoeg altijd gebruikt in combinatie met biergist. Denk hierbij aan Lambics, Vlaams bruin, Engelse porters en een enkele saison. Later zijn er brouwers in Amerika gaan experimenteren met de soort Brettanomyces Bruxellensis Trois als enige vergister. Later bleek dit helemaal geen Brett te zijn, maar een Saccharomyces. Desondanks zijn er ook Amerikaanse brouwers die met echte Brettstammen hebben vergist (bruxellensis, naardenensis, claussenii).
Een vergisting met alleen Brett is anders dan wanneer er ook Saccharomyces (gewone biergist) aanwezig is. Bij deze zogenaamde co-fermentatie, dus samen met een biergist, onstaat er een competitie om voedingsstoffen en verandert het evenwicht in het bier.
De biergist groeit snel en zal relatief snel de kortere suikers eerst afbreken. Brett groeit minder snel en zal dus pas op volle sterkte zijn, wanneer de meeste suikers al opgegeten zijn. Brett heeft als voordeel dat hij ook de langere, moeilijkere suikers als voeding kan gebruiken. In deze omstandigheden zal er dus een vrij schraal milieu overblijven en worden er andere smaakcomponenten gevormd. Er zijn aanwijzingen dat de fenolen die de biergist aanmaakt, vervolgens worden gebruikt door Brett en daarmee funky smaken mee vormt. Brettanomyces zal in een co-fermentatie zorgen voor een verre uitvergisting (~SG1000).
Wanneer Brett als enige micro-organisme wordt ingezet voor vergisting, zullen er veel suikers aanwezig zijn. Vreemd genoeg zal het zich dan als een doorsnee gist gedragen met betrekking tot de vergistingsgraad. In experimenten blijkt dat sommige stammen zelfs moeite hebben om de vergistingsgraad van een gemiddelde biergist te halen. Het bier zal niet al te droog uitvergisten en minder funk geven dan in de combinatie met biergist. De fruitigheid van de Brett zal wel goed te proeven zijn en over het algemeen een sterk tropisch en roodfruitsmaak leveren. Brett maakt in tegenstelling tot biergist geen glycerol aan, waardoor het mondgevoel van het bier minder kan zijn. Dit is echter niet bewezen. Om meer mondgevoel te krijgen, kan er haver -of roggemout worden toegevoegd.
Het recept
Voor dit bier met alleen maar Brett beginnen we met pilsmout. De toevoeging van de havermout en carahell moet zorgen voor body. Verder zal er een deel van de maisch worden afgetapt en tot kookpunt worden verwarmd. Het aftappen vindt plaats op ongeveer 25 minuten na het begin van het maischen. Dit wordt dan gekookt en in de volgende stap toegevoegd om langere suikers in het wort te krijgen. De body wordt hierdoor groter en het draagt bij aan de complexiteit van het bier. Zie onderstaand figuur voor de uitleg. De zuurmout zal de pH wat doen dalen, waardoor de omzetting effectiever wordt.
De laag-alfazuurhoppen voor het bitteren worden toegevoegd om wat meer tannines in het bier te krijgen. Deze dragen bij aan de body van het bier. De bitterheidsbeleving schijnt bij Brettbieren wat lager te zijn, dus de bitterheid is wat hoger gekozen (30 IBU). De late hoppen zijn aromatische hoppen die het bier een frisse en fruitige smaak moeten geven.
Gewenst begin SG---- : 1050
Brouwzaalrendement-- : 70 %
Totaal brouwwater--- : 18.84 liter
Spoelwater---------- : 6.84 liter
Maischwater--------- : 12 liter
Kooktijd------------ : 60 minuten
Berekende kleur----- : 9 EBC (Morey)
Berekende bitterheid : 30 EBU (Tinseth)
30m/62°C Maischdikte is: 4.25 L/kg
20m/73°C Maischdikte is: 4.25 L/kg
1m/78°C Maischdikte is: 4.25 L/kg
30 g 4% az 60 min B East Kent Golding
Gistsoort- Brett Lambicus, gist toegevoegd als starter.




