Posts tonen met het label brown malt. Alle posts tonen
Posts tonen met het label brown malt. Alle posts tonen

donderdag 28 maart 2019

Hel & Verdoemenis - Aguardiente Barrel aged

In 2013 heeft brouwerij De Watertoren een artikeltje geschreven over een kloon van een van de beste imperial stouts van de wereld: De Hel & Verdoemenis van de Molen. Het recept is door meerdere brouwers nagemaakt en de gelijkenis is goed aanwezig. Een bijzondere reden voor het brouwen is dat we een eiken vat aangekocht hebben met meerdere personen en het zou zonde zijn om zo'n mooi recept dan in de la te laten liggen. 

Over welk vat zijn wat discussies en twijfels geweest, het aanbod is namelijk behoorlijk overweldigend. Van diverse whisky's, lowland, highlands, speyside, met allerlei leeftijden, port, wijn, tequila, armangnac, cognac, te veel om op te noemen. Uiteindelijk hebben we gekozen voor een aguerdientevat. Dat klinkt wel bijzonder dus dat moet wel lekker zijn.  Nu blijkt dat eigenlijk gewoon een soort ouwe jenever te zijn, maar wel helemaal uit Portugal. Schone alcohol gelagerd in een vat. Toch niet echt een teleurstelling, het verschil met jenever is dat aguardiente van druiven wordt gemaakt. In Portugal bestaat een lange traditie van brandewijn stoken vanwege de productie van port. Zoals je misschien wel weet is port rode wijn versterkt met alcohol. Voor aguardiente worden de beste druiven gebruikt. Goed en smaakvol spulletje dus. Een snelle zoektocht op internet levert me slechts eén commercieel bier op dat is gelagerd op dit spul. Toevallig een Nederlands bier, de Brok in de Keel, een dark strong ale van de Bronckhorster brouwerij. Acht maanden gelagerd op het vat, mooi om te weten.

Wat doet dit met de smaak? 


De smaak van een dergelijk vat is naar verwachting niet zo sterk als bijvoorbeeld een port of een whisky, maar het mag best subtiel worden. Het bier heeft van zichzelf al best veel smaak en zal door de drank en het hout ook smaak opnemen en ontwikkelen. Daarnaast zal de beperkte zuurstofdoorlaatbaarheid van het hout een gecontroleerde oxidatie opleveren. Hierdoor verandert de smaak van het bier. Commerciële brouwers doen over het algemeen vrij mysterieus over het lageren op hout, maar het meest geheimzinnige wat er gebeurt, is dat een flesje na een half jaar ineens zes euro kost. 

De contactduren variëren bij de commerciële jongens van een paar maanden tot een paar jaar. De resterende drank in het vat is natuurlijk snel opgenomen in het bier, maar voordat deze drank echt aansluit bij het bier en de veranderende smaak van het bier, kan wel een tijdje duren. Daarnaast verdampt er ook nog vocht uit het vat. Voor dit bier wordt een half jaar aangehouden. Mede door de relatief grote hout-tot-bierverhouding kan het bier snel rijpen. Het vat wordt hierbij op een locatie gelegd die geen enorme temperatuursverschillen tussen dag en nacht heeft. Tussentijds kunnen we proeven, maar de bedoeling is over een half jaar klaar en op fles, precies op tijd voor de winter. Zie je het al voor je? Open haard, een goed boek en een verwarmende stout van 10%? 

Het vat heeft een inhoud van 100 liter. Best veel natuurlijk, maar we hebben de hobbybrouwkrachten gebundeld en dan komen we echt ver. Iedereen brouwt zijn eigen deel, het vullen doen we met z'n allen. Het vat is redelijk recent geleegd en zover het te zien is, is deze nog goed vochtig aan de binnenzijde. Het duurt nog even voordat we gaan vullen, dus in het vat legen we nog een fles Aguardiente. Af en toe een beetje rollen, dan gaat het vat niet lekken. In het vat gaat een bier met een procent of 10. Bij voorkeur uitvergist, dus met zo weinig mogelijk gist of ander bezinksel in het vat. 


Het recept 

 

Aantal liters------- : 10 liter
Gewenst begin SG---- : 1101
Brouwzaalrendement-- : 70 %
Totaal brouwwater--- : 15.7 liter
Spoelwater---------- : 1.0 liter
Maischwater--------- : 14.7 liter
Kooktijd------------ : 90 minuten
Berekende kleur----- : 158.6 EBC (Morey)
Berekende bitterheid : 97 EBU (Tinseth)

70% 3722 g Pale alemout                      5.5  EBC   

12%   638 g Brown malt                        200  EBC   
8%     425 g Caramunich                        123  EBC   
5%     265 g Chocolademout                     900  EBC   
5%     265 g Carafa special ontkaft III        926  EBC   

55 g  7.5 %az  90 min B Northern Brewer (D)            
55 g  4 %az     75 min B Saaz (CZ)                     
 

Gistsoort Fermentis Safale US-05              

60m/62°C Maischdikte is: 2.76 L/kg
30m/73°C Maischdikte is: 2.76 L/kg

1m/78°C Maischdikte is: 2.76 L/kg

 

De proefnotitie van dit bier staat hier.

 

dinsdag 8 januari 2019

Analyse van Imperial Stouts van Brouwerij de Molen

 
De afgelopen tijd heb ik de wereld een dienst bewezen door alle (beschikbare) Imperial Stouts van brouwerij De Molen te proeven. Dit zijn de reguliere, de barrel aged en de gelegenheidstouts zoals voor het Borefts festival.

Met deze smaaknotities in gedachten en de analyse van de beschikbare informatie over ingredienten, dichtheden en vergistingsgraad is het de bedoeling om achter 'het geheim' van deze bieren te komen.


Ingrediënten

 

Wanneer we naar de moutstort van de bieren kijken, valt op dat de basismout nagenoeg altijd pilsmout is. In een enkel geval wordt er palemout genoemd, maar dat is bij de huidige line-up nog alleen bij enkele collaborationbieren. In het verleden werd pale mout ook genoemd op de etiketten voor de eigen brouwerij. Veel brouwers zweren bij het gebruik van pale mout in RIS-en, maar blijkbaar is het niet nodig. 

De pilsmout wordt altijd aangevuld met 'caramout'. Laatst heb ik in het kader van de kloon van de Weer en Wind aan de brouwerij gevraagd wat hiermee bedoeld wordt. Het antwoord was de gewone cara120EBC. Opvallend is dat er bij slechts een paar bieren naast de caramout ook crystalmout wordt genoemd. Naar mijn weten zijn dit dezelfde soort mouten.

De donkere mouten beperken zich in alle gevallen tot chocolademout, geroosterde gerst en brown malt. Er wordt geen zwarte mout of ontkafte mout (Carafa dehusked) genoemd. De brown malt kun je heel goed proeven in de Hel en Verdoemenis, waarbij deze in een storting tussen 10 en 12% wordt gebruikt. In de andere imperial stouts proef ik over het algemeen minder brown malt. In bijvoorbeeld de porter Hamer en Sikkel proef ik ook een brown maltkarakter. 
De stouts met speciale ingrediënten hebben vaker geen brown malt in de stort, maar enkele wel. Bij het proeven valt hierbij in veel gevallen op dat het roastkarakter in de geur en smaak lager is. Hierdoor is er meer ruimte voor de hoofdrol van de speciale ingrediënten.

De stouts die als rokerig ofwel smoked worden gepresenteerd, hebben vaak 'smoked' en/of whiskymout in de stort. Dit gaat in een enkel geval samen met het vatlageren op een whiskyvat met een rokerige whisky, zoals bij Kaal&Krul of Hemel&Aarde. 

Figuur 1 geeft het overzicht van de toevoegingen en de gebruikte mouten. Als we iets kunnen concluderen uit de gebruikte mouten, dan is het dat De Molen alle mogelijke combinaties gebruikt, in veel verschillende verhoudingen.Over de percentages kan er geen uitspraak worden gedaan op basis van deze informatie.

Figuur 1: Overzicht van toevoegingen en moutstort.


Hop

 

Om het beeld helemaal compleet te maken, is ook de gebruikte hop in kaart gebracht. De brouwers houden in ieder geval erg van Saaz hop, of eigenlijk nobele hopsoorten, want Premiant en Sladek zijn ook nobel, met een milde en kruidige smaak. 

In een aantal gevallen worden er typisch Amerikaanse hoppen gebruikt, voornamelijk voor het bitteren. De Apollo hop is van deze hoppen de meest gebruikte USA hop. Ik heb in de stouts die ik proefde, geen overdreven Amerikaanse hoppigheid geproefd. In ieder geval niet van een IPA -of barleywineniveau. 

In de Hel en Verdoemenis is er een verschil in hopsoorten. In het originele brouwsel wordt Columbus en Saaz gebruikt, net als bij het bier dat op Port Charlotte en Bowmore vaten heeft gelagerd. Bij het bier op Wild Turkey vaten wordt er daarintegen Premiant en Saaz gebruikt. Ik vraag me af of dit een bewuste keuze is geweest, of dat de hop gewoon even niet op voorraad was. 

Er zijn nog twee bieren waarin beide meerdere nieuwe Amerikaanse hoppen (o.a.) worden gebruikt, nl. Spanning&Sensatie en Verdeel&Heers. Ik heb alleen de eerste van deze twee geproefd en het is me niet erg opgevallen, maar misschien ligt dat aan mijn proefkunsten.

Figuur 2: Overzicht van de gebruikte hopsoorten.

 

Vergisting

 

De etiketten geven veel informatie over het alcoholgehalte, kleur, bitterheid en begindichtheid van de bieren. Figuur 3 geeft een opsomming hiervan weer. 


De laatste twee kolommen van de tabel zijn berekende waarden van de einddichtheid en de vergistingsgraad. Beide kunnen worden berekend aan de hand van de begindichtheid (°Plato) en het alcoholpercentage. Plato kan worden omgerekend in dichtheid en dan is de som niet al te moeilijk. De formule staat hier. 

De berekening gaat scheef als we voor de vatgelagerde bieren de vergistingsgraad berekenen, hierover in de volgende paragraaf meer.

Figuur 3: Overzicht van de eigenschappen van de stouts.
De meeste stouts hebben een begindensiteit van rond de 24°Plato. Wat opvalt is dat de vergistingsgraden behoorlijk uiteen lopen. Als we de barrel aged bieren even buiten beschouwing laten, variëren deze van 68% tot 84% met een gemiddelde van 74%. De meeste bieren hebben een vergistingsgraad van 71% en dat is niet slecht voor een zwaar bier zonder suiker met veel donkere mouten.  Hoe ver een bier uitvergist hangt van een aantal factoren af, waarbij een de volgende factoren een negatief effect kunnen hebben:
  • hoge begindichtheid;
  • caramouten;
  • donkere mouten;
  • gist met een lage(re) vergistingsgraad.

Een paar bieren hebben een opvallend lage einddichtheid (en dus een hoge vergistingsgraad), zoals de Rook&Vuur (78%), Negen&Een (80%) en Zwart&Zwaar (84%). Dit zijn bieren met speciale ingrediënten zoals chili pepers, aloë vera en chipolata. Uit mijn proefnotities blijkt dat dit bieren zijn die niet erg gebrand of 'roasted' smaken. Dit zou kunnen betekenen dat er minder gebrande mouten zijn gebruikt, waardoor de vergistingsgraad minder negatief wordt beïnvloedt. Een andere mogelijkheid is daarnaast een andere gist.

Er lijkt dus een mogelijk verband tussen de kleur van het bier en de vergistingsgraad. In Figuur 4 zijn de resultaten weergegeven.  Met heel veel fantasie is hier misschien een trend in te zien, maar echt kloppen doet het niet.

 
Figuur 4: Relatie tussen de kleur en vergistingsgraad, en kleur en alcohol%.


Invloed van vatlagering


In eerste instantie bestond het idee dat de informatie van de vatgerijpte en de originele versies, dus niet gerijpt op een vat, hetzelfde waren.  De begindichtheden in Plato, kleur en dichtheid zijn identiek op beide versies, alleen is het alcoholpercentage bij de vatgerijpte versies hoger. Als je er over nadenkt, is dit natuurlijk niet zo gek; de alcohol in de whisky in het vat draagt bij aan het totale alcoholgehalte. 
En wat te gek is: we kunnen berekenen hoeveel whisky er dan daadwerkelijk in het bier terecht komt. We beginnen eens met de Hel & Verdoemenis en Hemel & Aarde, waar er van 10% naar 11% alcohol wordt gegaan na vatlagering. Doorgaans hebben deze vaten een inhoud van 220 liter. Laten we er van uitgaan dat de whisky in de vaten cask strength is, en 60% alcohol bevat. Dan betekent dit dat er 3 liter whisky in het vat is achtergebleven. Nog gekker wordt het bij de Mooi & Meedogenloos en de Mout & Mocca waar er maar liefst 2% alcohol bijkomt bij het barrel agen. Dat betekent dat er bijna 8 liter whisky in het bier wordt opgenomen.

Conclusie

 

- Bij brouwerij de Molen houdt men van variatie, er worden veel soorten mouten en hoppen gebruikt. Uit de opsomming hierboven weten we dat er pilsmout en caramout gebruikt wordt als basis, aangevuld met chocomout, brown malt en geroosterde gerst.
- Het hoppen gebeurt met nobele hoppen of een hoog alfa Amerikaanse hop met een nobele soort. 
- Uit de verschillen in vergistingsgraad blijkt dat de samenstelling van het wort en/of de gist verschilt. 
- Bij het lageren van bieren op vat wordt er relatief veel drank in het bier gebracht.

Aanbevolen post

Overzicht van recepten | Het Ferment