Posts tonen met het label analyse van de molen. Alle posts tonen
Posts tonen met het label analyse van de molen. Alle posts tonen

vrijdag 6 december 2019

Analyse van de IPA's van brouwerij de Molen

Het is bijna eind van het jaar en dus weer tijd voor lijstjes. Dit keer geen top 10 met beste dit of slechtste dat, maar een lijstje met de IPA's van brouwerij de Molen. Eigenlijk precies eenzelfde analyse als voor de imperial stouts van deze brouwerij. Wat zit er in en wat zeggen de etiketten? De Molen geeft al zo veel informatie dat een overzicht misschien nog wat meer licht op het recept werpt. 

De bekendste IPA is de Vuur & Vlam. Dit bier is zo'n beetje in elke Albert Heijn of Jumbo te vinden en in bijna elk café dat ook maar een klein beetje met speciaalbier bezig is, heeft deze in het assortiment. Een andere bekende IPA is de 'Amarillo', een IPA waar de gelijknamige hop centraal staat. De Hop & Liefde is eigenlijk een Pale Ale, maar deze is ook redelijk verkrijgbaar. 

In mijn beleving worden er daarnaast best veel IPA's bij De Molen gebrouwen, maar ik kon er niet heel veel vinden. Na een eerste inventarisatie kwam ik op 7 IPA's oftewel IPA-ish, en 4 Imperial/Double IPA. Wanneer ook de No longer in production bieren en de rye IPA bieren worden meegenomen, kom ik dan toch op een redelijke lijst uit. Veel van deze IPA's zijn eenmalige brouwsels, vaak samenwerkings-bieren of speciaal voor het Boreftsfestival gebrouwen. Dat betekent echter wel dat er niet veel continue verkrijgbare IPA's worden gebrouwen. 


Ingrediënten

 

Mout

De basismout voor de IPA's is altijd pilsmout. De rye IPA's hebben wel palemout in de basis, maar dit lijkt een praktijk uit het verleden, aangezien deze bieren allen out of production zijn. Dit was ook het geval bij de imperial stouts. Nagenoeg alle bieren hebben een caramelmout als toevoeging. Net als bij de Imperial Stouts vermoed ik dat deze naamgeving van de mout wordt bepaald door de kleur van de mout. Bij caramelmout denk ik aan Cara 120 EBC, bij crystal denk ik aan donkerdere versies, zoals Cara-Aroma of Special B. Deze veronderstelling wordt ondersteund door het antwoord van de Molen op mijn vraag over de Weer&Windkloon. Hierin werd uitsluitend cara120 EBC gebruikt. Een toevoeging van rogge is bij alle bieren met 'Rye'  in de naam aanwezig, maar ook in de Storm&Averij en Twenty Five Grams.



Voor de bieren die alleen uit pilsmout en caramelmout zijn gebrouwen kunnen we met de opgegeven kleur en dichtheid de hoeveelheid caramelmout bepalen. De uitgangspunten hierbij zijn 75% efficiëntie en de kleur van de mouten is respectievelijk 3 EBC en 120 EBC.


De hoeveelheden caramelmout volgens deze berekening zijn best wel hoog. Uit ervaring weet ik dat bij het gebruik van 16% caramout een bier niet perse veel lekkerder wordt. Dit kan betekenen dat de berekening niet klopt en dat er wellicht ofwel heel hard gekookt wordt en er veel kleur ontstaat bij dit proces. Of er worden bepaalde (kleine) toevoegingen van donkere kleurmout niet op het etiket genoemd. Of helemaal ver gedacht kan de kleurstelling van Promash helemaal niet kloppen, en dat zou ook prima kunnen. Bij de analyse van de stouts was de kleur ook al niet te volgen, de bieren waren volgens etiket ook al echt heel donker. Toen was het vermoeden dat de kleur analytisch wordt bepaald en niet op basis van een berekening is vastgesteld. De moutstort hierboven dient dus met enige marge worden bekeken.


Hop

De hoppen zijn meestal de typisch Amerikaanse IPA hoppen. Op het etiket wordt aangegeven welke hop er als bitterhop wordt gebruikt en welke voor het aroma. In onderstaande tabel worden deze respectievelijk als b (bitter) en x (aroma) gepresenteerd. Opvallend is dat er vaak een 'nobele' hop wordt gebruikt voor de bitterheid: Premiant, Sladek, Saaz en minder nobel, de Apollo hop. Bij enkele andere IPA's, voornamelijk degene die zwaarder in alcohol zijn (vanaf 6.6%), de double en imperial IPA's,  worden er Amerikaanse hoppen gebruikt voor het bitteren. 


Bierstatistiek


Uit de andere informatie op het etiket komen we nog meer te weten over de bieren. Met de °Plato en het alcoholpercentage kunnen we de begin -en einddichtheid bepalen. Hiermee komen we de vergistingsgraad (SVG) te weten.  Deze liggen voor het grootste deel tussen 77 en 85%. Uitschieters naar beneden zijn de Hugs &Kisses met 57%, en naar boven met 21 grams (90%), Amerikaans (92%), Twenty five grams (89%) en Storm & Averij (88%). Normaal gesproken denk je bij dit soort vergistingsgraden aan het gebruik van suiker, maar dat staat niet op het etiket. Het meest waarschijnlijke is verschillende gisten die een andere uitvergisting hebben. Maar misschien wordt er wel glyco-amylase gebruikt om het bier meer vergistbaar te maken. Niet waarschijnlijk, maar je weet maar nooit. 



In onderstaand figuur zijn de Untappdwaarderingen te zien in relatie tot het alcoholpercentage. Bieren met meer alcohol scoren over het algemeen hoger dan lichtere bieren. De correlatie is verre van perfect en eigenlijk niet significant, maar er lijkt wel een opgaande trend.


Bij bieren met meer alcohol is er ook vaak meer bitterheid aanwezig. De relatie tussen de genoemde bitterheid en Untappdwaardering is nog wel sterker aanwezig dan in de relatie met de hoeveelheid alcohol. Onderstaande figuur toont de relatie.


Als zijstapje kan er een interessante analyse over de hopvoorkeur van de Untappdgebruiker worden gehaald aan de hand van de Single Hop series. Elk bier in deze serie wordt met eenzelfde moutstort gebrouwen, waarbij een enkele hopsoort wordt gebruikt voor het bitteren en voor aroma. Hierbij komt Cascade als beste uit de bus, nog boven de gedoodverfde Citra of zelfs Simcoe. 



 Conclusie

 

Op basis van de gegevens kan het volgende worden geconcludeerd:
  • De IPA's van de Molen bestaan over het algemeen uit pilsmout en caramelmout.
  • Uit berekening volgt dat er tussen 8 en 16% caramelmout wordt gebruikt. 
  • Het hopschema wordt grofweg op 2 manieren vormgegeven; 1) bitteren met nobele hop en aroma met Amerikaanse citrushoppen; 2) bitteren (Chinook, Cascade, Simcoe, Columbus) en aromahoppen met diverse citrushoppen. 
  • De vergistingsgraad ligt gemiddeld tussen 77 en 85%. Enkele uitschieters naar beneden en boven zijn wellicht het gevolg van de giststam of andere onbekende oorzaak.
  • Er lijkt een relatie tussen bitterheid en de Untappdwaardering te zijn. 



dinsdag 8 januari 2019

Analyse van Imperial Stouts van Brouwerij de Molen

 
De afgelopen tijd heb ik de wereld een dienst bewezen door alle (beschikbare) Imperial Stouts van brouwerij De Molen te proeven. Dit zijn de reguliere, de barrel aged en de gelegenheidstouts zoals voor het Borefts festival.

Met deze smaaknotities in gedachten en de analyse van de beschikbare informatie over ingredienten, dichtheden en vergistingsgraad is het de bedoeling om achter 'het geheim' van deze bieren te komen.


Ingrediënten

 

Wanneer we naar de moutstort van de bieren kijken, valt op dat de basismout nagenoeg altijd pilsmout is. In een enkel geval wordt er palemout genoemd, maar dat is bij de huidige line-up nog alleen bij enkele collaborationbieren. In het verleden werd pale mout ook genoemd op de etiketten voor de eigen brouwerij. Veel brouwers zweren bij het gebruik van pale mout in RIS-en, maar blijkbaar is het niet nodig. 

De pilsmout wordt altijd aangevuld met 'caramout'. Laatst heb ik in het kader van de kloon van de Weer en Wind aan de brouwerij gevraagd wat hiermee bedoeld wordt. Het antwoord was de gewone cara120EBC. Opvallend is dat er bij slechts een paar bieren naast de caramout ook crystalmout wordt genoemd. Naar mijn weten zijn dit dezelfde soort mouten.

De donkere mouten beperken zich in alle gevallen tot chocolademout, geroosterde gerst en brown malt. Er wordt geen zwarte mout of ontkafte mout (Carafa dehusked) genoemd. De brown malt kun je heel goed proeven in de Hel en Verdoemenis, waarbij deze in een storting tussen 10 en 12% wordt gebruikt. In de andere imperial stouts proef ik over het algemeen minder brown malt. In bijvoorbeeld de porter Hamer en Sikkel proef ik ook een brown maltkarakter. 
De stouts met speciale ingrediënten hebben vaker geen brown malt in de stort, maar enkele wel. Bij het proeven valt hierbij in veel gevallen op dat het roastkarakter in de geur en smaak lager is. Hierdoor is er meer ruimte voor de hoofdrol van de speciale ingrediënten.

De stouts die als rokerig ofwel smoked worden gepresenteerd, hebben vaak 'smoked' en/of whiskymout in de stort. Dit gaat in een enkel geval samen met het vatlageren op een whiskyvat met een rokerige whisky, zoals bij Kaal&Krul of Hemel&Aarde. 

Figuur 1 geeft het overzicht van de toevoegingen en de gebruikte mouten. Als we iets kunnen concluderen uit de gebruikte mouten, dan is het dat De Molen alle mogelijke combinaties gebruikt, in veel verschillende verhoudingen.Over de percentages kan er geen uitspraak worden gedaan op basis van deze informatie.

Figuur 1: Overzicht van toevoegingen en moutstort.


Hop

 

Om het beeld helemaal compleet te maken, is ook de gebruikte hop in kaart gebracht. De brouwers houden in ieder geval erg van Saaz hop, of eigenlijk nobele hopsoorten, want Premiant en Sladek zijn ook nobel, met een milde en kruidige smaak. 

In een aantal gevallen worden er typisch Amerikaanse hoppen gebruikt, voornamelijk voor het bitteren. De Apollo hop is van deze hoppen de meest gebruikte USA hop. Ik heb in de stouts die ik proefde, geen overdreven Amerikaanse hoppigheid geproefd. In ieder geval niet van een IPA -of barleywineniveau. 

In de Hel en Verdoemenis is er een verschil in hopsoorten. In het originele brouwsel wordt Columbus en Saaz gebruikt, net als bij het bier dat op Port Charlotte en Bowmore vaten heeft gelagerd. Bij het bier op Wild Turkey vaten wordt er daarintegen Premiant en Saaz gebruikt. Ik vraag me af of dit een bewuste keuze is geweest, of dat de hop gewoon even niet op voorraad was. 

Er zijn nog twee bieren waarin beide meerdere nieuwe Amerikaanse hoppen (o.a.) worden gebruikt, nl. Spanning&Sensatie en Verdeel&Heers. Ik heb alleen de eerste van deze twee geproefd en het is me niet erg opgevallen, maar misschien ligt dat aan mijn proefkunsten.

Figuur 2: Overzicht van de gebruikte hopsoorten.

 

Vergisting

 

De etiketten geven veel informatie over het alcoholgehalte, kleur, bitterheid en begindichtheid van de bieren. Figuur 3 geeft een opsomming hiervan weer. 


De laatste twee kolommen van de tabel zijn berekende waarden van de einddichtheid en de vergistingsgraad. Beide kunnen worden berekend aan de hand van de begindichtheid (°Plato) en het alcoholpercentage. Plato kan worden omgerekend in dichtheid en dan is de som niet al te moeilijk. De formule staat hier. 

De berekening gaat scheef als we voor de vatgelagerde bieren de vergistingsgraad berekenen, hierover in de volgende paragraaf meer.

Figuur 3: Overzicht van de eigenschappen van de stouts.
De meeste stouts hebben een begindensiteit van rond de 24°Plato. Wat opvalt is dat de vergistingsgraden behoorlijk uiteen lopen. Als we de barrel aged bieren even buiten beschouwing laten, variëren deze van 68% tot 84% met een gemiddelde van 74%. De meeste bieren hebben een vergistingsgraad van 71% en dat is niet slecht voor een zwaar bier zonder suiker met veel donkere mouten.  Hoe ver een bier uitvergist hangt van een aantal factoren af, waarbij een de volgende factoren een negatief effect kunnen hebben:
  • hoge begindichtheid;
  • caramouten;
  • donkere mouten;
  • gist met een lage(re) vergistingsgraad.

Een paar bieren hebben een opvallend lage einddichtheid (en dus een hoge vergistingsgraad), zoals de Rook&Vuur (78%), Negen&Een (80%) en Zwart&Zwaar (84%). Dit zijn bieren met speciale ingrediënten zoals chili pepers, aloë vera en chipolata. Uit mijn proefnotities blijkt dat dit bieren zijn die niet erg gebrand of 'roasted' smaken. Dit zou kunnen betekenen dat er minder gebrande mouten zijn gebruikt, waardoor de vergistingsgraad minder negatief wordt beïnvloedt. Een andere mogelijkheid is daarnaast een andere gist.

Er lijkt dus een mogelijk verband tussen de kleur van het bier en de vergistingsgraad. In Figuur 4 zijn de resultaten weergegeven.  Met heel veel fantasie is hier misschien een trend in te zien, maar echt kloppen doet het niet.

 
Figuur 4: Relatie tussen de kleur en vergistingsgraad, en kleur en alcohol%.


Invloed van vatlagering


In eerste instantie bestond het idee dat de informatie van de vatgerijpte en de originele versies, dus niet gerijpt op een vat, hetzelfde waren.  De begindichtheden in Plato, kleur en dichtheid zijn identiek op beide versies, alleen is het alcoholpercentage bij de vatgerijpte versies hoger. Als je er over nadenkt, is dit natuurlijk niet zo gek; de alcohol in de whisky in het vat draagt bij aan het totale alcoholgehalte. 
En wat te gek is: we kunnen berekenen hoeveel whisky er dan daadwerkelijk in het bier terecht komt. We beginnen eens met de Hel & Verdoemenis en Hemel & Aarde, waar er van 10% naar 11% alcohol wordt gegaan na vatlagering. Doorgaans hebben deze vaten een inhoud van 220 liter. Laten we er van uitgaan dat de whisky in de vaten cask strength is, en 60% alcohol bevat. Dan betekent dit dat er 3 liter whisky in het vat is achtergebleven. Nog gekker wordt het bij de Mooi & Meedogenloos en de Mout & Mocca waar er maar liefst 2% alcohol bijkomt bij het barrel agen. Dat betekent dat er bijna 8 liter whisky in het bier wordt opgenomen.

Conclusie

 

- Bij brouwerij de Molen houdt men van variatie, er worden veel soorten mouten en hoppen gebruikt. Uit de opsomming hierboven weten we dat er pilsmout en caramout gebruikt wordt als basis, aangevuld met chocomout, brown malt en geroosterde gerst.
- Het hoppen gebeurt met nobele hoppen of een hoog alfa Amerikaanse hop met een nobele soort. 
- Uit de verschillen in vergistingsgraad blijkt dat de samenstelling van het wort en/of de gist verschilt. 
- Bij het lageren van bieren op vat wordt er relatief veel drank in het bier gebracht.

Aanbevolen post

Overzicht van recepten | Het Ferment